De wijk als vertrekpunt voor innovatie: dit leerden we van inwoners

Hoe zorg je dat innovaties in zorg en welzijn aansluiten bij wat mensen écht nodig hebben? Binnen Digital Health Challenge Lab (DHCL) beginnen we daarom niet bij een technologie of product, maar bij knelpunten uit de praktijk. Samen met inwoners, professionals, gemeenten, woningcorporaties, kennisinstellingen en ondernemers brengen we die knelpunten in kaart en vertalen we ze naar challenges. Zo ontstaat innovatie vanuit de vraag: wat moet er in het dagelijks leven van inwoners en professionals daadwerkelijk beter?

Waarom de wijk in?

Jeffrey van der Ven is als onderzoeker van de HAN betrokken bij DHCL: ‘Een knelpunt dat op papier logisch klinkt, hoeft voor inwoners niet automatisch het belangrijkste probleem te zijn. Daarom gingen we opnieuw letterlijk de wijk in: niet alleen om nieuwe signalen op te halen, maar ook om eerdere bevindingen te toetsen. Herkennen bewoners het probleem? Hoe ervaren zij het zelf? Wat vinden zij urgent en welke oplossingsrichting past bij hun dagelijkse werkelijkheid? Juist in gesprekken op wijkbijeenkomsten en lokale events komen nuances naar voren die in een vragenlijst of overlegtafel gemakkelijk buiten beeld blijven’.

Valendries Wijchen: toetsen wat écht belangrijk is

In Valendries stond vooral het toetsen centraal. Eerder waren samen met inwoners en organisaties al verschillende knelpunten rond langer gezond en zelfstandig wonen opgehaald. Van der Ven: ‘Tijdens de Vierdaagse gingen we opnieuw in gesprek: herkennen inwoners deze onderwerpen, welke vinden zij het belangrijkst en waar zien zij zelf ruimte voor verbetering? We spraken met veertig inwoners uit Wijchen, onder wie vijftien inwoners uit Valendries. De belangrijkste les: een knelpunt is pas een goede basis voor innovatie als inwoners het ook daadwerkelijk herkennen en er betekenis aan geven’.

Inwoners van de Valendries wonen graag in hun wijk. Toch zijn er volgens Van der Ven een aantal aandachtspunten. Een daarvan is de doorstroom in woningen. Een ander punt is dat ouderen soms uit beeld raken, waardoor hun fysieke of geestelijke situatie kan verslechteren. Ook moeten mensen hun verhaal vaak opnieuw vertellen bij verschillende zorgverleners. Dit betekent dat communicatie tussen zorg organisaties en professionals anders georganiseerd moet worden. Tot slot bleek dat het wijkcentrum voor een aantal knelpunten al iets passends biedt. Toch voelen sommige inwoners zich niet aangesproken, of weten ze niet goed wat er allemaal te doen is.

Nijmegen-Noord Waalsprong: de weg naar ondersteuning moet eenvoudiger

Annemarie de Vries is werkzaam als Innovatiemanager bij Health Valley en eveneens betrokken bij DHCL. Zij participeerde vanuit het project in een evenement in Nijmegen-Noord en geeft aan: ‘Nijmegen Noord is een jonge nieuwbouwwijk met verborgen kwetsbaarheden zoals: geldzorgen, prestatiedruk, schaamte voor mentale gezondheidvraagstukken. Tijdens het wijkevent zagen we dat inwoners niet altijd weten waar ze met een vraag terecht kunnen. Daardoor wordt de huisarts al snel de vertrouwde voordeur, ook als een vraag vooral over welzijn, leefstijl of sociale ondersteuning gaat. Daarnaast kwamen mentale druk, bewegen en het vinden van passend aanbod steeds terug in de gesprekken.’ Tijdens het wijkevent viel op hoeveel organisaties aanwezig waren, allemaal met hetzelfde doel: het beste voor de wijk. Hun vraagstukken bleken sterk op elkaar te lijken. Oplossingen die in de wijk worden ontwikkeld voor verschillende groepen bewoners, zoals ouderen, mensen met een beperking en studenten, kunnen bijvoorbeeld ook waardevol zijn voor mensen met dementie in een gezamenlijke woonvorm. Er was dan ook duidelijk de wens om hier samen mee aan de slag te gaan.

Ook werd zichtbaar dat partijen vaak niet van elkaar weten wat er al is. Dat geldt ook voor inwoners: sommige wijkactiviteiten waarvoor best veel belangstelling is, zijn nog onvoldoende bekend. Tegelijk was er een gedeelde ambitie om de wijk gezonder te maken. Dat roept interessante vragen op, zoals: wat kunnen een huisarts, een sportschool en een winkel die juist ongezonde producten verkoopt samen bedenken? De Vries benoemt een relevante conclusie: ‘De bredere les is dat er in een wijk veel ondersteuning kan bestaan die voor inwoners en professionals toch moeilijk te vinden of te bereiken is. Innovatie gaat dan niet alleen over méér aanbod, maar vooral over betere verbinding, samenwerking en navigatie.’

Presikhaaf Arnhem: gezondheid is ook samenleven

In Presikhaaf werd opnieuw zichtbaar hoe sterk gezondheid samenhangt met de sociale en fysieke leefomgeving. In gesprekken met bewoners en partners uit de wijk kwamen niet alleen zorgvragen naar voren, maar ook onderwerpen als mentaal welzijn van jongeren, elkaar kunnen ontmoeten, weten waar hulp te vinden is en je veilig en verbonden voelen in de wijk. Dat verbreedt ook de blik op innovatie: een oplossing hoeft niet altijd een zorgtechnologie te zijn. Soms zit de grootste winst in het versterken van verbinding, toegankelijkheid of onderlinge ondersteuning. Tom van de Belt, werkzaam voor de HAN, ging in Arnhem in gesprek met bewoners: ‘Wat je gelijk merkt is hoe trots mensen op hun wijk zijn en hoe tevreden ze zijn over hun woonsituatie. Dat vond ik verrassend. Waar in rapporten en op basis van cijfers soms gesproken wordt over ‘een wijk met uitdagingen’ is dat helemaal niet wat bewoners ervaren. Dit verschil laat nog maar eens zien hoe belangrijk het is om met elkaar in gesprek te gaan. Tijdens het recente evenement in de wijk tijdens de nationale burendag zag ik hoe de wijk samen tot een evenement kwam, en dat iedereen zijn steentje bijdroeg: de een zorgde voor een muziekinstallatie, andere mensen schonken koffie en thee, en weer andere bewoners meldden zich aan als vrijwilliger voor de food truck. Ook vertelden buren dat ze elkaar helpen met zorg, gezondheid of praktische zaken. Of gewoon een praatje of een wandeling.’ Toch hooree Van de Belt ook over verschillende knelpunten: ‘Bewoners klagen over overlast door jongeren op fat bikes, ouderen die te laat zorg krijgen, en ook dat er te weinig mogelijkheden zijn voor ouderen om samen te sporten of bewegen.’

Input voor vijf nieuwe challenges

De gesprekken tijdens verschillende evenementen in de wijken zijn geen eindpunt. De inzichten worden gebruikt om concrete innovatievragen te formuleren waarmee ondernemers en organisaties aan de slag kunnen. Inmiddels staan vijf nieuwe challenges online. Daarmee zetten we de volgende stap: van een herkenbaar probleem uit de leefwereld van inwoners of de dagelijkse praktijk van professionals naar concrete oplossingen. Oplossingen die met de mensen in de praktijk kunnen worden ontwikkeld, getest opgeschaald.

Bekijk hier de vijf nieuwe challenges en ontdek waar je kunt bijdragen! www.digitalhealthchallengelab.nl/challenges  

Want als de afgelopen wijkevents één ding duidelijk maken, is het dit: innovatie begint niet met het bedenken van een oplossing, maar met goed genoeg begrijpen welk probleem voor mensen werkelijk het verschil maakt.