De wijk als uitgangspunt voor innovatie: dit hebben we van de bewoners geleerd

Hoe zorg je ervoor dat innovaties in de zorg en het welzijn aansluiten bij wat mensen echt nodig hebben? Binnen het Digital Health Challenge Lab (DHCL) beginnen we daarom niet bij een technologie of product, maar bij knelpunten uit de praktijk. Samen met inwoners, professionals, gemeenten, woningcorporaties, kennisinstellingen en ondernemers brengen we die knelpunten in kaart en vertalen we ze naar uitdagingen. Zo ontstaat innovatie vanuit de vraag: wat moet er in het dagelijks leven van inwoners en professionals daadwerkelijk beter?

Waarom de wijk?

Jeffrey van der Ven is als onderzoeker van de HAN betrokken bij DHCL: ‘Een knelpunt dat op papier logisch klinkt, hoeft voor inwoners niet automatisch het belangrijkste probleem te zijn. Daarom zijn we letterlijk opnieuw de wijk ingegaan: niet alleen om nieuwe signalen op te vangen, maar ook om eerdere bevindingen te toetsen. Herkennen bewoners het probleem? Hoe ervaren zij het zelf? Wat vinden zij urgent en welke oplossingsrichting sluit aan bij hun dagelijkse werkelijkheid? Juist in gesprekken tijdens wijkbijeenkomsten en lokale evenementen komen nuances naar voren die in een vragenlijst of aan de vergadertafel gemakkelijk buiten beeld blijven’.

Valendries Wijchen: toetsen wat echt belangrijk is

In Valendries stond vooral het toetsen centraal. Eerder waren samen met inwoners en organisaties al verschillende knelpunten rond langer gezond en zelfstandig wonen in kaart gebracht. Van der Ven: ‘Tijdens de Vierdaagse gingen we opnieuw in gesprek: herkennen inwoners deze onderwerpen, welke vinden zij het belangrijkst en waar zien zij zelf ruimte voor verbetering? We spraken met veertig inwoners uit Wijchen, waaronder vijftien inwoners uit Valendries. De belangrijkste les: een knelpunt vormt pas een goede basis voor innovatie als inwoners het ook daadwerkelijk herkennen en er betekenis aan geven’.

Inwoners van de Valendries wonen graag in hun wijk. Toch zijn er volgens Van der Ven een aantal aandachtspunten. Een daarvan is de doorstroom in woningen. Een ander punt is dat ouderen soms uit beeld raken, waardoor hun fysieke of geestelijke situatie kan verslechteren. Ook moeten mensen hun verhaal vaak opnieuw vertellen bij verschillende zorgverleners. Dit betekent dat de communicatie tussen zorgorganisaties en zorgverleners anders moet worden georganiseerd. Tot slot bleek dat het wijkcentrum voor een aantal knelpunten al een passend aanbod heeft. Toch voelen sommige inwoners zich niet aangesproken, of weten ze niet goed wat er allemaal te doen is.

Nijmegen-Noord Waalsprong: de weg naar ondersteuning moet eenvoudiger worden

Annemarie de Vries is werkzaam als innovatiemanager bij Health Valley en is tevens betrokken bij DHCL. Zij nam vanuit het project deel aan een evenement in Nijmegen-Noord en zegt: ‘Nijmegen-Noord is een jonge nieuwbouwwijk met verborgen kwetsbaarheden, zoals: geldzorgen, prestatiedruk en schaamte rond mentale gezondheidskwesties. Tijdens het wijkfeest zagen we dat bewoners niet altijd weten waar ze met een vraag terechtkunnen. Daardoor wordt de huisarts al snel het vertrouwde aanspreekpunt, ook als een vraag vooral over welzijn, levensstijl of sociale ondersteuning gaat. Daarnaast kwamen mentale druk, bewegen en het vinden van passend aanbod steeds terug in de gesprekken.’ Tijdens het wijkfeest viel op hoeveel organisaties er aanwezig waren, allemaal met hetzelfde doel: het beste voor de wijk. Hun vraagstukken bleken sterk op elkaar te lijken. Oplossingen die in de wijk worden ontwikkeld voor verschillende groepen bewoners, zoals ouderen, mensen met een beperking en studenten, kunnen bijvoorbeeld ook waardevol zijn voor mensen met dementie in een gezamenlijke woonvorm. Er was dan ook duidelijk de wens om hier samen mee aan de slag te gaan.

Ook bleek dat partijen vaak niet van elkaar weten wat er al bestaat. Dat geldt ook voor bewoners: sommige wijkactiviteiten waarvoor best veel belangstelling is, zijn nog onvoldoende bekend. Tegelijkertijd was er een gedeelde ambitie om de wijk gezonder te maken. Dat roept interessante vragen op, zoals: wat kunnen een huisarts, een sportschool en een winkel die juist ongezonde producten verkoopt samen bedenken? De Vries noemt een relevante conclusie: ‘De bredere les is dat er in een wijk veel ondersteuning kan bestaan die voor inwoners en professionals toch moeilijk te vinden of te bereiken is. Innovatie gaat dan niet alleen over meer aanbod, maar vooral over betere verbinding, samenwerking en navigatie.’

Presikhaaf Arnhem: gezondheid is ook samenleven

In Presikhaaf werd opnieuw duidelijk hoe sterk gezondheid samenhangt met de sociale en fysieke leefomgeving. Uit gesprekken met bewoners en partners uit de wijk kwamen niet alleen zorgvragen naar voren, maar ook onderwerpen als het mentale welzijn van jongeren, de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten, weten waar hulp te vinden is en je veilig en verbonden voelen in de wijk. Dat verbreedt ook de blik op innovatie: een oplossing hoeft niet altijd een zorgtechnologie te zijn. Soms zit de grootste winst in het versterken van verbinding, toegankelijkheid of onderlinge ondersteuning. Tom van de Belt, werkzaam bij de HAN, ging in Arnhem in gesprek met bewoners: ‘Wat je meteen opvalt, is hoe trots mensen op hun wijk zijn en hoe tevreden ze zijn over hun woonsituatie. Dat vond ik verrassend. Waar in rapporten en op basis van cijfers soms wordt gesproken over ‘een wijk met uitdagingen’, is dat helemaal niet wat de bewoners ervaren. Dit verschil laat nog maar eens zien hoe belangrijk het is om met elkaar in gesprek te gaan. Tijdens het recente evenement in de wijk tijdens de nationale burendag zag ik hoe de wijk samen een evenement op de been bracht, en dat iedereen zijn steentje bijdroeg: de een zorgde voor een geluidsinstallatie, anderen schonken koffie en thee aan, en weer andere bewoners meldden zich aan als vrijwilliger voor de foodtruck. Ook vertelden buren dat ze elkaar helpen met zorg, gezondheid of praktische zaken. Of gewoon een praatje of een wandeling.’ Toch hoorde Van de Belt ook over verschillende knelpunten: ‘Bewoners klagen over overlast door jongeren op fatbikes, ouderen die te laat zorg krijgen, en ook dat er te weinig mogelijkheden zijn voor ouderen om samen te sporten of te bewegen.’

Input voor vijf nieuwe uitdagingen

De gesprekken tijdens verschillende evenementen in de wijken zijn geen eindpunt. De inzichten worden gebruikt om concrete innovatievragen te formuleren waarmee ondernemers en organisaties aan de slag kunnen. Inmiddels staan er vijf nieuwe uitdagingen online. Daarmee zetten we de volgende stap: van een herkenbaar probleem uit de leefwereld van inwoners of de dagelijkse praktijk van professionals naar concrete oplossingen. Oplossingen die samen met de mensen in de praktijk kunnen worden ontwikkeld, getest en opgeschaald.

Bekijk hier de vijf nieuwe uitdagingen en ontdek hoe je kunt bijdragen! www.digitalhealthchallengelab.nl/challenges

Want als de afgelopen wijkactiviteiten één ding duidelijk hebben gemaakt, dan is het wel dit: innovatie begint niet met het bedenken van een oplossing, maar met goed genoeg te begrijpen welk probleem voor mensen werkelijk het verschil maakt.